Make mi do mu? İngilizcede iki “yapmak” fiili
“Make” genellikle bir şey üretmek ya da oluşturmak, “do” ise bir işi, görevi ya da etkinliği yerine getirmek için kullanılır. Kural her ifadeyi açıklamadığı için sık kalıpları gruplar hâlinde öğrenmek işe yarar.
Hazırlayan GrammarDots, · Güncellendi · Nasıl hazırlıyoruz?
Rehber: Gramer. Ana yazı: İngilizce gramer konuları: A1'den B2'ye seviye seviye liste
Türkçedeki “yapmak” İngilizcede iki fiile ayrılır: “make” genellikle ortaya yeni bir şey çıkarmayı (“make a cake”, “make a plan”), “do” ise bir işi, görevi ya da etkinliği yerine getirmeyi anlatır (“do homework”, “do the dishes”). Kural birçok ifadeyi açıklar ama hepsini değil; sık kalıpları gruplar hâlinde öğrenmek en kolay yoldur.
Temel fark: ortada bir sonuç var mı?
Kararsız kaldığında kendine şunu sor: iş bitince gösterebileceğin yeni bir şey var mı? Varsa fiil çoğunlukla “make” olur: “She made a dress for her daughter.” (Kızına bir elbise dikti.) Bir görevi tamamlıyorsan fiil çoğunlukla “do” olur: “He did the cleaning before the guests arrived.” (Misafirler gelmeden temizliği yaptı.) Elbise iş bitince de ortadadır; temizlik ise işin kendisidir.
Bu konuyu oynaGruplara AyırSeviye B2Make ile sık kalıplar
Yiyecek ve içecek: make breakfast, make coffee. Konuşma ve ses: make a phone call, make a noise, make a mistake, make a joke. Karar ve plan: make a decision, make a plan, make an appointment. Diğerleri: make friends, make money, make progress, make the bed.
Do ile sık kalıplar
Ev işleri: do the dishes, do the laundry, do the shopping. Ders ve iş: do homework, do an exam, do a course, do business. Genel etkinlikler: do exercise, do sport, do your best, do someone a favour. Belirsiz şeyler için de “do” kullanılır: “What are you doing?”, “I didn't do anything.”
Ev işlerinde “do the + -ing”
Düzenli ev işlerinin çoğu “do the” ve “-ing” ile biten bir isimle söylenir: do the cooking, do the ironing, do the gardening. Belirli bir yemeği hazırladığında ise fiil “make” olur: “I'll make dinner tonight.” (Bu akşam yemeği ben yaparım.) Şununla karşılaştır: “My husband does most of the cooking.” (Evde yemekleri çoğunlukla eşim yapar.) İlki tek bir yemeği, ikincisi süregiden bir görevi anlatır.
| Konu | Make | Do |
|---|---|---|
| Okul ve iş | make notes, make a presentation | do research, do a project |
| İnsanlarla ilişkiler | make a promise, make an excuse | do the right thing, do someone good |
| Sonuç ve etki | make a difference, make a profit | do harm, do damage |
Kurala uymayan kalıplar
Bazı kalıplar kurala uymaz. “Make the bed” yeni bir yatak yapmak değil, yatağı toplamak demektir; yine de fiil “make” olur. Tersine, “do your hair” saçı şekillendirmek demektir ve sonunda yeni bir görünüm çıksa da “do” ile söylenir. Bunları kuralla açıklamaya uğraşma, kısa bir cümle içinde öğren: “Can you do my hair for the wedding?” (Düğün için saçımı yapar mısın?)
Make ve do'nun 2. ve 3. hâli
“Make” düzensiz bir fiildir ve 2. hâli ile 3. hâli aynıdır: make – made – made. “Do” ise üç ayrı biçim alır: do – did – done. Geçmiş zamanda “made” ve “did” kullanılır: “I made a mistake yesterday.”, “We did the shopping on Saturday.” Present perfect'te 3. hâl gelir: “Have you made a decision?”, “I've done my homework.”
| Biçim | make | do |
|---|---|---|
| 1. hâl (yalın) | make | do |
| 2. hâl (geçmiş zaman) | made | did |
| 3. hâl (past participle) | made | done |
| he/she/it ile geniş zaman | makes | does |
| -ing hâli | making | doing |
Geçmiş zamanda soru ve olumsuz cümlede “did” geldiği için asıl fiil yalın kalır: “Did you make the bed?” (“Did you made” değil), “She didn't do anything.” “Did you do your homework?” sorusunda iki fiil yan yana durur: “did” soruyu kuran yardımcı fiildir, “do” ise ödevi yapmayı anlatan asıl fiildir.
Türkçe konuşanların sık yaptığı hatalar
En sık hatalar Türkçede hep “yapmak” denen ifadelerdedir: “do a mistake” değil “make a mistake”, “make homework” değil “do homework”, “make sport” değil “do sport”. Emin olmadığın bir ifadeyi tek kelime olarak değil, fiiliyle birlikte not etmek bu hataları azaltır.
| Yanlış | Doğru | Açıklama |
|---|---|---|
| I did a cake for her birthday. | I made a cake for her birthday. | Pasta yeni bir üründür: “make”. |
| Can you make me a favour? | Can you do me a favour? | “Favour” her zaman “do” ile gelir. |
| She did a joke about my hat. | She made a joke about my hat. | “Şaka yapmak” “make a joke” olur. |
| Don't do noise, the baby's asleep. | Don't make a noise, the baby's asleep. | “Gürültü yapmak” “make a noise” olur. |
Örnek konuşma: hafta sonu işleri
Aşağıda iki ev arkadaşı cumartesi işlerini paylaşıyor; “do the bathroom” burada banyoyu temizlemek demektir.
- “I need to do the ironing, and someone has to do the bathroom.”
- “I'll do the bathroom if you make lunch.”
- “Deal. I'll make a shopping list too.”
- “Good. And please don't make a mess in the kitchen this time.”
- “I'm making no promises!”
Kısa alıştırma
İki sütun aç: “make” ve “do”. Dün yaptığın her şeyi doğru sütuna bir ifade olarak yaz (“I made breakfast.”, “I did the shopping.”). Sonra emin olmadıklarını bu yazıdaki listelerle karşılaştır ve kelime defterine ekle.
Konuyu sürdürmek için Günlük hayatta sık kullanılan İngilizce phrasal verb'ler ve İngilizce kelime defteri nasıl tutulur? yazılarına da bakabilirsin.
Sık sorulan sorular
“Make a photo” mu, “take a photo” mu?
İngilizcede fotoğraf “take” ile çekilir: “Can you take a photo of us?”
“Make” birine bir şey yaptırmak için de kullanılır mı?
Evet: “My teacher made me rewrite the essay.” Burada “make” ardından fiilin yalın hâli gelir.
“Parti yapmak” için “make a party” denir mi?
Hayır, parti İngilizcede “have” ile verilir: “We're having a party on Friday.” Türkçede “yapmak” denen her şey make ya da do olmaz; “toplantı yapmak” da çoğu zaman “have a meeting” olur.
İlgili yazılar
- Although, despite ve in spite of: farkı ne?Üçü de “-e rağmen” anlamı taşır ama arkalarından farklı yapılar gelir: although'tan sonra tam cümle, despite ve in spite of'tan sonra isim ya da -ing. Even though, the fact that, virgül kullanımı, Türkçeden gelen hatalar, örnek e-posta ve cevaplı alıştırma.
- Should have: geçmişte farklı yapmalıydımShould have ile geçmiş seçimlerini değerlendir: kalıbın kuruluşu, pişmanlık ve shouldn't have, eleştiriyi yumuşatmak, beklenti anlamı, -malıydı ile -mış olmalı farkı, kısa bir diyalog ve cevaplı alıştırma.
- Reported speech: başkasının sözünü aktarmakSay ve tell farkı, zamanın ne zaman bir adım geri gittiği, ne zaman değişmediği, zamir ve zaman ifadelerinin güncellenmesi, soruların if ve whether ile aktarılması, rica ve talimatlar, iş yerinden kısa bir örnek konuşma ve cevaplı alıştırma.