İngilizce öğreniminde yapay zekâ: araştırmalar ne söylüyor?

Araştırmalar, ChatGPT gibi üretken yapay zekâ araçlarının dil öğrenimine olumlu katkı yapabildiğini gösteriyor; ama bu katkı aracın kendisinden çok nasıl kullanıldığına bağlı. 2025'te yayımlanan bir meta-analize göre öğrenciler aracı kullanmayı öğrendiğinde, görevden önce plan yaptığında ve çalışmalarını bir öğretmen değerlendirdiğinde etki belirgin biçimde büyüyor. Aynı yıl yayımlanan bir sistematik derleme ise en sık sorunun öğrencinin araca fazla güvenmesi olduğunu buluyor.

Bir meta-analiz: 25 çalışma, 2.431 öğrenci

Li, Shadiev ve Chiu (2025), üretken yapay zekânın görev temelli dil öğretiminde kullanıldığı 25 deneysel çalışmayı birleştirdi; çalışmalara toplam 2.431 öğrenci katılmıştı. Yapay zekâ kullanan öğrenciler, kullanmayanlardan anlamlı biçimde daha iyi sonuç aldı; ortalama etki büyüklüğü (Hedges g) 0,75'ti ve yazarlar bunu büyük bir etki olarak yorumladı. Çalışmalarda en sık kullanılan araç ChatGPT'ydi; görevlerin çoğu yazma (%64), bir kısmı konuşma (%24) üzerineydi ve konuşma ile yazmada etki birbirine yakın çıktı.

Asıl önemli bulgu, etkiyi büyüten ya da küçülten üç koşul oldu. Meta-analizdeki etki büyüklükleri aşağıda; yaygın bir kurala göre 0,8 civarı ve üstü büyük, 0,2 civarı küçük bir etki olarak okunur.

Yazarlar bu sonucu kullanılan araçla ilişkilendirir: dil öğrenmek için tasarlanmamış genel amaçlı bir araç, öğrencinin aracın nasıl çalıştığını bilmesini, görevini planlamasını ve bir öğretmenin değerlendirmeye katılmasını gerektirebilir. Öğrencinin eğitim düzeyi ve dil seviyesi ise etkiyi anlamlı biçimde değiştirmedi.

Bir sistematik derleme: 49 sınıf çalışması

Lee, Choe, Zou ve Jeon (2025), Ocak 2023 ile Aralık 2024 arasında yayımlanan, gerçek dil öğrencileriyle yapılmış 49 çalışmayı inceledi. Çalışmaların çoğu üniversitede ve İngilizce öğrenimi üzerine yapılmıştı; büyük bölümü öğrencilerin kendi bildirdiği verilere dayanıyordu ve tutum, öz yeterlik ve motivasyon gibi algıları ölçüyordu. Dil gelişimini ölçen çalışmalar ise çoğunlukla yazma becerisine bakıyordu. Yani “yapay zekâ İngilizceyi geliştiriyor mu?” sorusunun en sağlam cevabı şimdilik üniversite öğrencilerinin yazmasıyla ilgili; çocuklar ve uzun süreli kullanım için kanıt az.

Derleme yapay zekânın beş rolünü sayar: geri bildirim veren, öğretici, düşünmeyi tetikleyen, etkileşimi kolaylaştıran ve konuşma arkadaşı. Sorunlar ise iki türlüdür. Teknik tarafta içerik kalitesi ve doğru soruyu sorma güçlüğü; derleme, aracın yanlış bilgi ve uydurma kaynak üretebildiğini ve öğrencilerin bunu çoğu zaman fark etmediğini aktarır. Eğitim tarafında en sık sorun araca fazla güvenmekti (22 çalışma): özellikle öğrenci öğrenme sürecine değil, aracın ürettiği sonuca odaklandığında. Bunu motivasyon ve katılımda düşüş, daha az uygulama fırsatı gibi pedagojik sınırlar (21 çalışma) ve akademik dürüstlük kaygıları (15 çalışma) izledi.

Bu bulguların sınırları

İki derleme de alanın çok yeni olduğunu vurgular. Meta-analiz yalnız üç veri tabanındaki İngilizce, hakemli dergi makalelerini kapsar; çalışmaların çoğu üniversitede yapılmıştır ve yazarlar sağlam tasarımlı çalışma bulmakta zorlandıklarını yazar. Derleme ise uzun süreli ve okul çağındaki öğrencilerle yapılmış çalışmalara ihtiyaç olduğunu söyler. Bu yüzden sonuçları “yapay zekâ işe yarar” diye değil, “doğru kullanıldığında yarayabilir” diye okumak gerekir.

Sınıfta ve evde ne anlama geliyor?

Kendi başına çalışan bir öğrenci için de aynı ilke geçerli: önce kendi paragrafını yaz, sonra aracın önerilerini tek tek kontrol et ve neden değiştirdiğini bil. Kısa paragraf yazma alıştırmaları için İngilizce yazma pratiği yazısı, bu döngüye uygun küçük görevler veriyor.

Kaynaklar: Li, Y., Shadiev, R. ve Chiu, T. K. F. (2025), Applying Generative Artificial Intelligence to Task-based Language Teaching and Learning: A Systematic Review and Meta-analysis, TechTrends, https://doi.org/10.1007/s11528-025-01140-7; Lee, S., Choe, H., Zou, D. ve Jeon, J. (2025), Generative AI (GenAI) in the language classroom: A systematic review, Interactive Learning Environments, https://doi.org/10.1080/10494820.2025.2498537. İkisi de açık erişimlidir ve tam metinleri 9 Ekim 2026'da okundu.

Sık sorulan sorular