İngilizcede can, could, should: yetenek, rica ve tavsiye
“Can” yetenek ve izin, “could” geçmişteki yetenek ve kibar rica, “should” tavsiye için kullanılır. Üçü de her öznede aynı kalır ve ardından fiilin yalın hâli gelir. Örnekler ve kısa bir alıştırma.
Hazırlayan GrammarDots, · Güncellendi · Nasıl hazırlıyoruz?
Rehber: Gramer. Ana yazı: İngilizce gramer konuları: A1'den B2'ye seviye seviye liste
“Can”, “could” ve “should” kip fiilleridir: “can” yetenek ve izin, “could” geçmişteki yetenek ve kibar rica, “should” tavsiye için kullanılır. Kullanımları basittir: her öznede aynı kalırlar ve ardından fiilin yalın hâli gelir: “She can drive.”, “Could you help me?”, “You should rest.”
Üç kip fiilinin ortak kuralları
Bu kip fiilleri Türkçedeki “-ebil-” ve “-meli” eklerine benzer, ama ek değil ayrı kelimedir ve asıl fiilden önce gelir. Özneye göre değişmezler (“he can”, “he cans” değil) ve sonraki fiil “to” almadan yalın kalır. Soru ve olumsuz cümlede “do/does” kullanılmaz: kip fiili öznenin önüne geçer ya da doğrudan “not” alır.
| Cümle türü | can | could | should |
|---|---|---|---|
| Olumlu | “We can park here.” | “Grandad could ride a horse.” | “He should eat more fruit.” |
| Olumsuz | “We can't park here.” | “Grandad couldn't ride a horse.” | “He shouldn't eat so late.” |
| Soru | “Can we park here?” | “Could Grandad ride a horse?” | “Should he eat more fruit?” |
Can: yetenek ve izin
Yetenek: “I can speak a little English.”, “He can't swim.” İzin isteme ve verme: “Can I open the window?” – “Yes, you can.” Sık hata, “to” eklemek ya da fiile “-s” takmaktır: “She can to cook” ya da “She can cooks” değil, “She can cook.”
Could: geçmiş ve kibarlık
Geçmişteki yetenek için “could”: “I could read when I was five.” Rica ederken “could”, “can”den daha kibar duyulur: “Could you say that again, please?”, “Could I have the bill, please?” Bir olasılığı söylerken de kullanılır: “It could rain later.”
“Could” ile izin isteyen birine “could” ile cevap verilmez: “Could I leave my bag here?” sorusuna “Yes, of course.” ya da “Yes, you can.” denir. Geçmişte bir kez başarılan bir iş için de “could” yerine “managed to” daha doğaldır: “The road was closed, but we managed to get home.” Olumsuz “couldn't” ise her durumda olur: “I couldn't sleep last night.”
Should: tavsiye
Tavsiye verirken ya da fikir sorarken “should” kullanılır: “You should see a doctor.”, “You shouldn't drink coffee at night.”, “What should I do?” Yumuşak bir tavsiye için cümle “I think” ile başlatılabilir: “I think you should ask her.”
Türkçedeki “-meli” hem tavsiye hem zorunluluk bildirir; arkadaşça bir öneri için İngilizcede “should” seçilir. “Arasam mı?” gibi kendi kararın için fikir soran cümleler de “Should I…?” ile kurulur: “Should I call him?”, “Should I bring anything?”
Türkçe konuşanların sık yaptığı hatalar
| Yanlış | Doğru | Açıklama |
|---|---|---|
| “Do you can come tomorrow?” | “Can you come tomorrow?” | Soruda “do” kullanılmaz; “can” öznenin önüne geçer. |
| “I don't can drive.” | “I can't drive.” | “Not” doğrudan kip fiiline eklenir. |
| “You should to call your mum.” | “You should call your mum.” | “Should”dan sonra “to” gelmez. |
| “Yesterday I can't find my keys.” | “Yesterday I couldn't find my keys.” | Geçmiş için “couldn't” gerekir. |
| “What I should do?” | “What should I do?” | Soru kelimesinden sonra kip fiili özneden önce gelir. |
Örnek diyalog
Bu konuşmada iki arkadaş yetenek, rica ve tavsiye için üç kip fiilini de kullanıyor:
- “I want to cycle to work. Should I buy a new bike?”
- “You should try a second-hand one first. Can you ride well?”
- “Not really. I couldn't ride a bike until I was twelve.”
- “Then you shouldn't start on busy roads. My brother can check a bike for you.”
- “Could he look at one on Saturday?”
- “I think so. I'll ask him tonight.”
Kısa alıştırma
Yapabildiğin üç şeyi ve yapamadığın bir şeyi “can/can't” ile yaz. Çocukken yapabildiğin bir şeyi “could” ile söyle. Sonra İngilizce öğrenmeye yeni başlayan bir arkadaşına “should” ile iki tavsiye ver.
Konuyu sürdürmek için İngilizcede soru nasıl kurulur? Do, does ve wh- soruları ve İngilizce rica, teşekkür ve özür kalıpları yazılarına da bakabilirsin.
Sık sorulan sorular
“Can” ile “should” arasındaki fark nedir?
“Can” bir şeyin mümkün olduğunu söyler: onu yapabilirsin ya da yapmana izin var. “Should” ise bir şeyin iyi bir fikir olduğunu söyler, yani tavsiye verir. “You can take the bus.” otobüse binmenin mümkün olduğunu, “You should take the bus.” ise bunu önerdiğini anlatır.
“Can I” ile “May I” arasındaki fark nedir?
İkisi de izin ister; “May I” daha resmîdir. Günlük konuşmada “Can I” yaygın ve kibardır.
“Should” ile “must” aynı mı?
Hayır. “Should” tavsiye verir, “must” ise güçlü bir zorunluluk ya da kural bildirir.
Gelecek için “can” kullanılabilir mi?
Evet, bir plan ya da teklif için doğaldır: “I can meet you on Friday.” Ama “will can” denmez; ileride kazanılacak bir yetenek için “will be able to” kullanılır: “Soon you'll be able to read this book in English.”
İlgili yazılar
- Too ve enough: fazla mı, yeterli mi?Too bir sınırın aşıldığını, enough yetip yetmediğini söyler. Sıfat ve isimle doğru sıra, too much ve too many, to + fiil ve for + kişi ile amaç ekleme, very ile too farkı ve cevaplı alıştırma.
- İngilizce dinleme becerisi nasıl gelişir?Dinleme, her kelimeyi anlamaya çalışmak yerine ana fikri ve anahtar kelimeleri yakalamayla gelişir. Seviyeye uygun kaynak, aynı kaydı tekrar dinlemek, bağlantılı konuşmayı tanımak ve günlük kısa dinleme.
- Will mi, going to mu? İngilizcede gelecek zamanÖnceden verilmiş bir karar ya da kanıtı görülen bir tahmin için “going to”, konuşma anında verilen karar, söz ve genel tahmin için “will” kullanılır. Kuralı, kalıpları ve kısa bir alıştırma.