CEFR nedir? Diller için Avrupa Ortak Başvuru Metni ve 6 yanlış bilgi

CEFR (Common European Framework of Reference for Languages), Avrupa Konseyi'nin dil öğrenme, öğretme ve değerlendirme için hazırladığı ortak başvuru metnidir; Türkçedeki resmî adı Diller için Avrupa Ortak Başvuru Metni'dir. 2001'de yayımlandı ve 2020'de Tamamlayıcı Cilt (Companion Volume) ile genişletildi. Dil yeterliğini A1'den C2'ye altı seviyede, “yapabilir” cümleleriyle tanımlar ve her dil için kullanılır. CEFR bir sınav değildir; sınavların, ders programlarının ve kitapların seviyeden söz ederken kullandığı ortak dildir.

CEFR'ın altı seviyesi ve üç grubu

Altı seviye üç geniş gruba ayrılır: temel kullanıcı (A1 ve A2), bağımsız kullanıcı (B1 ve B2) ve yetkin kullanıcı (C1 ve C2). 2001 metni her seviyeye, kendisinden önceki Avrupa Konseyi çalışmalarından gelen bir ad da verir. Bu adlar bugün daha az kullanılsa da eski kitaplarda ve makalelerde karşına çıkabilir.

Tamamlayıcı Cilt, A1'in altındaki Pre-A1 bandını ve seviyelerin arasındaki “artı” seviyeleri (A2+, B1+, B2+ gibi) daha ayrıntılı tanımlar. Her seviyenin kısa tarifini ve kendi seviyeni nasıl yoklayacağını İngilizce seviyemi nasıl anlarım? yazısında bulabilirsin.

CEFR nereden çıktı?

CEFR'ın kökü, bir yabancı dilde günlük hayatı idare etmek için gereken “eşik” düzeyini tarif eden iki belgeye dayanır: İngilizce için Threshold Level (1975) ve Fransızca için Un Niveau Seuil (1976). Bu düzeyin altına ve üstüne yeni düzeyler eklenerek altı seviyeli ölçek oluştu. CEFR 2001'de bütün diller için kullanılabilecek bir çerçeve olarak yayımlandı; 2020'de 40 dilde okunabiliyordu.

2020'deki Tamamlayıcı Cilt, ilk kez 2018'de çevrim içi yayımlanan güncellemenin son hâlidir. Arabuluculuk (mediation) ve çevrim içi etkileşim için yeni tanımlayıcılar ekledi, Pre-A1 ve artı seviyeleri genişletti ve tanımları işaret dilleri için de kullanılabilir hâle getirdi. Türkiye'de de Avrupa Konseyi Ankara Program Ofisi'nin Millî Eğitim Bakanlığı ile yürüttüğü “Türkiye'de Yabancı Dil Eğitiminde Kalitenin Yükseltilmesi” projesi, yabancı dil eğitimini CEFR ve Tamamlayıcı Cilt'le uyumlu hâle getirmeyi amaçlıyor.

Yanlış bilgi 1: “CEFR bir sınavdır”

CEFR bir ölçme aracı değil, bir başvuru metnidir. Avrupa Konseyi, bir sınavın CEFR seviyeleriyle bağlantısının kalitesini doğrulamayı ve onaylamayı kendi görevi saymaz; bu bağlantıyı tutarlı ve gerçekçi kurmak sınavı hazırlayan kurumun sorumluluğudur. Tamamlayıcı Cilt de CEFR'ın bir standartlaştırma aracı olmadığını ve kullanımını izleyen bir kurum bulunmadığını vurgular. Bu yüzden “CEFR B2 belgesi” ifadesi aslında, B2'yi hedeflediğini söyleyen bir sınavın belgesi demektir; hangi sınavın geçerli olduğunu belgeyi isteyen okul ya da kurum belirler.

Yanlış bilgi 2: “Seviyeler arası mesafe eşittir”

Seviyeler bir cetvelin çizgileri gibi eşit aralıklı değildir. CEFR'ın 2001 metni, A2 ile B1 kâğıt üzerinde eşit aralıklı görünse de birçok öğrencinin A2'den B1'e çıkmak için A2'ye ulaşırken harcadığı sürenin iki katından fazlasına ihtiyaç duyacağını yazar; B1'den B2'ye geçiş için de aynı uyarıyı yapar. Sebep, her seviyede yapılabilen işlerin, becerilerin ve dilin genişlemesidir. Metin ölçeği yukarı doğru genişleyen bir külaha, orta seviyedeki ilerlemeyi de yavaş ama istikrarlı biçimde bir “düzlükte” yürümeye benzetir. Yani B1 civarında ilerlemenin yavaşladığını hissetmek olağandır.

Yanlış bilgi 3: “CEFR her seviye için kaç saat gerektiğini söyler”

CEFR seviye başına saat vermez; tersine, bir seviyeler ölçeğinden ortalama ders süresi hesaplarken “çok dikkatli” olunmasını ister. Yaygın olarak paylaşılan saat tabloları sınav kurumlarının yol gösterici tahminleridir. Örneğin bir tahmine göre bir seviyeden ötekine geçmek yaklaşık 200 saatlik ders ve yönlendirilmiş çalışma ister; sıfırdan B2'ye toplam süre yaklaşık 500–600, C1'e 700–800 saattir. Aynı tahmin, dil öğrenme geçmişinin, çalışma yoğunluğunun, yaşın ve ders dışında dille karşılaşmanın süreyi değiştirdiğini de söyler. Kaynak: Cambridge English, “Guided learning hours”.

Yanlış bilgi 4: “C2, anadili gibi konuşmak demektir”

CEFR'ın en üst seviyesi C2, “anadili gibi” ya da “anadile yakın” konuşmak anlamına gelmez. 2001 metni C2'yi, dili çok başarıyla öğrenmiş kişilerin konuşmasındaki kesinlik, yerindelik ve rahatlıkla tarif eder; Tamamlayıcı Cilt de seviyeler ve tanımlayıcılar geliştirilirken “ideal anadili konuşucusu” kavramının ölçüt alınmadığını açıkça yazar. Yani C2 hedefi, başka bir kimliğe bürünmek değil, dili ince ayrıntılarına kadar doğru ve rahat kullanmaktır.

Yanlış bilgi 5: “Herkesin tek bir seviyesi vardır”

CEFR seviyeleri tek bir not gibi düşünülmemelidir. Çerçevenin iki ekseni vardır: yatay eksende farklı etkinlikler ve beceriler, dikey eksende her birindeki ilerleme. Bu yüzden aynı kişinin okumada B2, konuşmada A2 olması olağandır; CEFR bu tür dengesiz profilleri ve kısmi yeterlikleri tanımayı özellikle kolaylaştırmak için tasarlanmıştır. Tamamlayıcı Cilt, beceri beceri farklı seviyeleri gösteren profil örnekleri verir.

Yanlış bilgi 6: “CEFR dört beceriden oluşur”

Okuma, yazma, dinleme ve konuşma ayrımı yaygındır, ama CEFR dili dört iletişim biçimiyle anlatır: alma (dinleme ve okuma), üretme (konuşma ve yazma), etkileşim ve arabuluculuk. Tamamlayıcı Cilt, CEFR'ın beş beceriden oluşan bir model önerdiği düşüncesini de “yaygın ama yanlış” bulur. Arabuluculuk, bir anlamı başkasına ulaştırmaktır: örneğin İngilizce bir duyuruda yazan saati ve yeri, İngilizce bilmeyen bir arkadaşına Türkçe aktarmak ya da bir grup çalışmasında herkesin fikrini birleştirmeye yardım etmek.

Bu bilgiler çalışırken ne işe yarar?

Üç pratik sonuç var. Birincisi, hedefini beceri beceri koy: “B2 olmak” yerine “okumada B2, konuşmada B1” gibi bir hedef daha gerçekçidir ve neye çalışacağını gösterir. İkincisi, takvim yerine saat say ve B1 civarındaki yavaşlamayı başarısızlık sanma; her hafta kaç saat çalıştığını yazmak için 4 haftalık İngilizce pratik takvimi iyi bir başlangıçtır. Üçüncüsü, bir sınava girmeden önce, sonucunu isteyen kurumun hangi sınavı ve hangi seviyeyi kabul ettiğini öğren.

Kaynaklar: Council of Europe, CEFR (2001), bölüm 2.2, 3.2 ve 3.6; Council of Europe, CEFR Companion Volume (2020), bölüm 2; Council of Europe, “Relating examinations to the CEFR”; Avrupa Konseyi Program Ofisi Ankara, “Türkiye'de Yabancı Dil Eğitiminde Kalitenin Yükseltilmesi”. Hepsi 9 Ekim 2026'da okundu.

Sık sorulan sorular